به موجب مفاد ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم، صاحبان مشاغل و اشخاص حقوقی موظفاند در نظام مالیاتی کشور ثبت نام کنند و برای انجام معاملات صورتحساب صادر کنند. همچنین باید شماره اقتصادی طرف معامله و خود را در قرارداد، صورتحساب و سایر اسناد مشابه درج کنند و با فهرست معاملات به سازمان امور مالیاتی تحویل دهند. این الزامات، محور اصلی فعالیت هر موسسه خدمات مالی حسابرسی، شرکت خدمات مالیاتی و ارائهدهندگان خدمات مشاور مالیاتی در کشور محسوب میشود.
تفسیر ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم
ماده 169 قانون مالیات های مستقیم برای شفاف سازی اطلاعات اقتصادی مودیان و توسعه عدالت مالیاتی که در تاریخ 1380/11/27 در دولت تصویب شد.ماده 169 قانون مالیات های مستقیم در سال 1390 توسط سازمان امور مالیاتی تدوین شد و از تاریخ 1391/01/01 این قانون اجرایی شد.مودیان حقیقی و حقوقی موظف هستند که در پایان هر فصل فهرست معاملات خود را در اختیار سازمان امور مالیاتی قراردهند؛ موضوعی که در چارچوب خدمات تخصصی مشاوره حسابداری و حسابرسی و حسابداری خدمات خاص به مودیان پیگیری میشود.
اما در سال 1394 برای قانون فوق متنی جایگزین شد: ماده 169 مکرر قانون مالیات های مستقیم به سازمان امور مالیاتی کشور اجازه داده میشود برای اشخاص حقیقی و حقوقی کارت اقتصادی شامل شماره اقتصادی صادر کند.
اشخاص حقیقی و حقوقی طبق گفته ی سازمان امور مالیاتی کشور موظف هستند، کارت اقتصادی دریافت کنند.این فرآیند معمولاً با راهنمایی شرکت خدمات مالی و حسابداری و از طریق ارائه خدمات مشاور مالیاتی انجام میشود.
بیشتر بخوانید: انواع مالیات مستقیم و مالیات غیرمستقیم
طبق دستورالعملی که توسط سازمان اعلام شده، برای انجام دادن معاملات خود صورتحساب صادر کنند و شماره اقتصادی اقتصادی خود و طرف معامله را در فرم ها،صورتحساب و اوراق مربوطه درج کنند و فهرست معاملات خود را به سازمان امور مالیاتی کشور ارئه دهند.رعایت این موارد بهویژه در حوزه مالیات دفاتر الکترونیکی و ثبت اطلاعات در سامانههای مکانیزه اهمیت ویژهای دارد و بخشی از خدمات تخصصی حسابداری خدمات خاص محسوب میشود.
در صورتی که فرد حقوقی یا صاحبان کسب و کار حقیقی شماره اقتصادی را در صوتحساب درج نکنند یا از شماره اقتصادی دیگران استفاده کنند، موظف به پرداخت جریمه ای معادل 10 درصد مبلغ مورد معامله ای که بدون رعایت ظوابط فوق انجام شده است خواهد بود.
جرائم مشمول ماده 169 قانون مالیات های مستقیم
مطابق ماده 169 قانون مالیات های مستقیم اگر اشخاص حقیقی یا صاحبان مشاغل که صدور صورتحساب خودداری کنند یا اینکه شماره اقتصادی خود و طرف معامله یا از شماره اقتصادی فرد دیگری استفاده کنند مشمول پرداخت جریمه ای معادل 2 درصد مبلغ معامله میشود.
همچنین اگر فهرست معاملات انجام شده را از طریق روش هایی که تعیین میشود به سازمان امور مالیاتی ارائه نکنند نیز مشمول جریمه ای معادل 1 درصد معاملاتی میشود که در فهرست به آن ها ارائه نشده است.
استفادهکنندگان از شماره اقتصادی دیگران نسبت به مالیات بر درآمد و همچنین جرائم موضوع این ماده با اشخاصی که شماره اقتصادی آنان مورد استفاده قرار گرفته است، مسئولیت تضامنی خواهند داشت.
| تخلف یا موضوع | مودیان مشمول | شرح تخلف | جریمه یا نتیجه |
|---|---|---|---|
| عدم صدور صورتحساب | اشخاص حقیقی و حقوقی | صادر نکردن صورتحساب برای معاملات | 2% مبلغ معامله |
| عدم درج شماره اقتصادی خود | اشخاص حقیقی و حقوقی | عدم درج شماره اقتصادی در صورتحساب، قرارداد یا فرمها | 2% مبلغ معامله |
| استفاده از شماره اقتصادی دیگران | اشخاص حقیقی و حقوقی | استفاده غیرمجاز از شماره اقتصادی فرد دیگر | مسئولیت تضامنی با دارنده شماره + پرداخت مالیات و جریمه |
| ارائه نکردن فهرست معاملات | اشخاص حقیقی و حقوقی | عدم ارسال فهرست معاملات به سازمان امور مالیاتی | 1% مبلغ معاملات ارائه نشده |
| عدم ارائه شماره اقتصادی توسط خریدار | خریدار | خودداری از ارائه شماره اقتصادی در معاملات | 10% مبلغ معامله |
| حداکثر جریمه برای یک معامله | همه مودیان | در صورت تعدد تخلفات برای یک معامله | حداکثر 10% مبلغ معامله |
| تقلب، جعل یا معاملات غیر واقعی | اشخاص حقیقی و حقوقی | تخلفات مرتبط با صورتحساب و شماره اقتصادی | پیگرد قانونی مطابق قوانین مبارزه با پولشویی و قانون ارتقا سلامت نظام اداری |
بیشتر بخوانید: معافیت مالیاتی مشاغل کوچک و متوسط | قوانین و شرایط جدید
یکی دیگر از مواردی که در مورد جرائم ماده 169 قانون مالیات های مستقیم باید بدانیم این است که در مواردی که خریدار از ارائه شماره اقتصادی خودداری کند، خریدار با توجه به مسئولیت تضامینی مشمول جریمه ای معادل 10 درصد مبلغ معامله خواهد بود.
در صورت تعدد جرائم برای یک معامله حداکثر جریمه قابل مطالبه 10 درصد مبلغ معامله خواهد بود و جرائم موضوع هر یک از تخلفات مذکور در این بند قابل جمع نخواهد بود.
هر گونه تقلب، جعل یا معاملات غیر واقعی، سو استفاده و تبانی اشخاص حقیقی و حقوقی که موضوع این دستورالعمل است و در ارتباط با صورتحساب و درج شماره اقتصادی است خلاف مقررات سازمان امور مالیاتی است. در نهایت مطابق با قوانین مبارزه با پولشویی و قانون ارتقا سلامت در نظام اداری که مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام است جرم محسوب میشود و مورد پیگرد قانونی قرار میگیرد.
قوانین تشویقی ماده 169 قانون مالیات های مستقیم
قوانین تشویقی در جهت افزایش رغبت مودیان برای پرداخت مالیات تدوین شده است. مطابق مادهی ۱۶۹ قانون مالیات مستقیم هزینههایی که بابت خرید، نصب و راه اندازی سامانه صندوق فروشگاهی که برای اولین بار استفاده میشود از مالیات قطعی شده در اولین سال استفاده یا سالهای بعد قابل کسر است.در بسیاری از موارد این فرایند همراه با نصب نرم افزار سپیدار و استقرار سیستمهای حسابداری مکانیزه توسط شرکت خدمات مالیاتی یا موسسه خدمات مالی حسابرسی انجام میشود.
برای صاحبان کسبوکارهایی که سامانه صندوق فروشگاهی تهیه و آن را در سایت سازمان امور مالیاتی ثبت میکنند، امتیازاتی از طرف سازمان مالیات در نظر گرفته شده است.
مبلغ این تشویق به این صورت است که ۱۰ درصد از مالیات ابراز شده توسط مودیان مشروط به رعایت آیین نامههای اجرایی به مدت دو سال اول بخشیده میشود. اما اگر این تبصره اجرا نشود، جریمه به میزان دو درصد فروش تعلیق میشود.
بیشتر بخوانید: مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی + جدول درصد مالیات مشاغل
قانون شامل چه کسانی میشود؟
مطابق قانون مودیان مالیاتی حقیقی و حقوقی مشمول پرداخت مالیات هستند. منظور از اشخاص حقیقی موضوع قانون مالیات مستقیم و قانون مالیات ارزش افزوده کسانی هستند که فعالیت اقتصادی یا معامله انجام میدهند. اشخاص حقوقی نیز افرادی هستند که مشمول پرداخت مالیات مستقیم و قانون مالیات بر ارزش افزوده هستند
تکالیف دارندگان کارت اقتصادی
تمامی افراد حقیقی و حقوقی که موضوع بند الف و ب ماده 95 قانون مالیات های مستقیم هستند از تاریخ 1391/01/01 موظفند فهرست معاملات خود را به صورت فصلی (که براساس فصل های سال شمسی ) و نهایتا تا یک ماه پس از پایان هر فصل به صورت الکترونیکی و از طریق پورتال سازمان امور مالیاتی یا در محیط رایانه ای به اداره امور مالیاتی ارائه کنند.این تکالیف در حوزه مالیات دفاتر الکترونیکی و سیستمهای حسابداری مکانیزه، اغلب با نصب نرم افزار سپیدار و یا نرم افزار های حسابداری استقرار زیرساختهای مالی مناسب توسط شرکت خدمات مالیاتی اجرا می شود.
صاحبان مشاغل به لحاظ تشخیص درآمد با موضوع بند الف و ب ماده 95 مالیات مستقیم شامل موارد زیر است:
بند الف : صاحبان مشاغل که به مطابق این قانون مکلف به ثبت فعالیتهای شغلی در دفاتر روزنامه و کل موضوع قانون تجارت هستند و موظف اند دفاتر و اسناد و مدارک مربوط را با رعایت اصول و موازین و استانداردهای پذیرفته شده حسابداری حفظ و نگهداری کنند.
بند ب: صاحبان مشاغل که مطابق این قانون موظف هستند فعالیتهای شغلی خود را در دفاتر درآمد و هزینه ثبت کنند. البته نمونههای دفاتر توسط سازمان امور مالیاتی تهیه میشود و در دسترس قرار میگیرد.
برای دریافت مشاوره و همچنین کسب اطلاعات بیشتر میتوانید با شماره تلفن 02191018280 و 09378506467 تماس بگیرید و با کارشناسان شرکت ارقام پویش پیشداد ارتباط برقرار نمایید.
شماره اقتصادی چیست؟
در سازمان امور مالیاتی کشور شماره منحصر به فردی است که به تمام اشخاص حقیقی و حقوقی اختصاص داده میشود . طبق ماده 169 قانون مالیات های مستقیم تمام اشخاص حقیقی و حقوقی که شامل این قانون میشوند باید در مرحله اول برای دریافت کارت اقتصادی اقدام کنند. برای انجام معاملات و تحویل فهرست خود به اداره امور مالیاتی، لازم است شماره اقتصادی مربوط به خود و طرف معامله را در صورتحساب ها و فرم ها و اوراق مربوط درج کنند.
نحوه دریافت کارت اقتصادی:
تمام افراد حقوقی و حقیقی که مشمول پرداخت مالیات هستند باید برای دریافت کارت اقتصادی اقدام کنند. افراد با تکمیل اطلاعات فردی شماره اقتصادی دریافت میکنند و متقاضیان باید به سامانه امور مالیاتی کشور و در سامانه ثبتنام کنند. در نهایت در خواست درخواست دریافت کارت اقتصادی را ارسال کنند.
جمع بندی
موضوع ماده ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم مربوط به مالیاتی است که اشخاص حقوقی یا صاحبان مشاغل باید بپردازند. مطابق این قانون افراد مذکور باید در نظام مالیاتی ثبت نام کنند و برای انجام معاملات صورتحساب صادر کنند. در صورتحساب یا قراردادها هم حتماً باید شماره اقتصادی طرفین معامله درج شده باشد.
در نهایت باید فهرست معاملات در پایان هر فصل در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار بگیرد. البته این نکته را هم فراموش نکنید که مودیان مالیاتی مشمول این قانون باید از سامانه صندوق فروش یا تجهیزات مشابه استفاده کنند.
سوالات متداول
شماره اقتصادی چیست و چه اهمیتی دارد؟
شماره اقتصادی یک شماره منحصر به فرد است که به تمام اشخاص حقیقی و حقوقی اختصاص داده میشود و برای صدور صورتحساب، ثبت معاملات و ارسال فهرست به سازمان امور مالیاتی ضروری است.
چه کسانی موظف به صدور صورتحساب هستند؟
تمامی صاحبان مشاغل و اشخاص حقوقی مشمول ماده 169 موظف اند برای هر معامله صورتحساب صادر کنند و شماره اقتصادی خود و طرف معامله را درج کنند.
اگر شماره اقتصادی در صورتحساب درج نشود یا از شماره دیگری استفاده شود، چه جریمهای دارد؟
عدم درج شماره اقتصادی یا استفاده از شماره اقتصادی دیگران مشمول جریمه مالیاتی بین 2 تا 10 درصد مبلغ معامله خواهد بود، بسته به نوع تخلف.
فهرست معاملات باید چگونه و چه زمانی به سازمان امور مالیاتی ارائه شود؟
مودیان حقیقی و حقوقی باید فهرست معاملات خود را به صورت فصلی تهیه کرده و نهایتاً تا یک ماه پس از پایان هر فصل به صورت الکترونیکی به سازمان امور مالیاتی ارسال کنند.
نویسنده: احسان جعفریان | کارشناس ارشد در موسسه خدمات مالی و حسابداری پیشداد
تاریخ نگارش: 22 فروردین 1402
