مراجع حل اختلاف مالیاتی
دعوا و اختلاف عبارت است از اختلافنظر در مورد مسئلهای حقوقي بين دو يـا بـيش از دو شـخص و طبیعتا بروز اختلافها بين اشخاص حقیقی، حقوقی و دستگاههای دولتي امري شايع و اجتنابناپذیر اسـت. ازاینرو دعاوی مالیاتی و اختلاف ميان مؤدی و سازمان مالياتي نیز امري محتمل و معمول است. اختلافات مالیاتی مشکلاتی است که میان مؤدیان و مأموران مالیاتی روی میدهد و دلایل مختلفی هم میتواند داشته باشد. برخی دلایل اختلافات مالیاتی موارد زیر است:
- عدم انجام تکالیف قانونی مؤدیان مانند رعایت نکردن آییننامهها، مشکلات ناشی از تحریر دفاتر و نگهداری صورتحسابها.استفاده از سازوکارهایی نظیر مالیات دفاتر الکترونیکی می تواند شفافیت را افزایش داده و از بروز بسیاری از اختلافات جلوگیری کند.
- اشتباه مأموران مالیاتی در برآورد میزان صحیح مالیات، بهعبارتدیگر میزان، مالیات مؤدیان را بر اساس شواهد و اسناد نادرست تعیین نمایند طوری که باعث نارضایتی مؤدیان شود.مراجعه به یک مشاور مالی و مالیاتی می تواند نقش مؤثری در دفاع از حقوق مؤدی داشته باشد.
- مشکلات ناشی از ضعف فرهنگ پرداخت مالیات، میل به فرار از مالیات، عدم اطلاعات کافی از قوانین حاکم بر مالیات، اشتباهات احتمالی و غیره که باعث ایجاد اختلاف و اعتراض به پروندههای مالیاتی می شود که در اینجا دریافت مشاوره از یک موسسه خدمات حسابرسی کمک کننده خواهد بود .
همانطور که گفته شد اختلاف امری عادی و معمول است و هر انسانی بر اساس اصل 34 قانون اساسی، حق دادخواهی دارد. مطابق این قانون هر انسان میتواند برای دادخواهی به دادگاه ذیصلاح مراجعه کند. یکی از مراجعی که برای گرفتن حق میتوان به آن مراجعه کرد، دادگستری است که محلی برای رسیدگی به نا عدالتیها و دعاوی مردم است؛ اما چگونگی حلوفصل اختلافات مالیاتی میان اداره امور مالیاتی و مؤدیان به جزء در شرایط خاص که از طریق دادگستری انجام می شود، در حوزه رسیدگی دادسراهای عمومی و انقلاب نیست و باید در مراجع تخصصی مالیاتی رسیدگی شود اما افراد می توانند برای تنظیم اسناد و یا دفاع موثرتر از مشاوران حسابداری کمک بگیرند .
در ادامه به آن ها اشاره میشود:
بیشتر بخوانید: مالیات بر ارث چیست؟ نرخ مالیات بر ارث + نحوه محاسبه
اول – از طریق رئیس امور مالیاتی(ممیز کل)
در مواردي که مؤدی نسبت به برگ تشخيص ابلاغشده معترض باشد، ظرف مدت 30 روز و بهشرط رعايت نکات قانوني میتواند جهت رفع اختلاف به اداره امور مالياتي مراجعه و کتباً تقاضاي رسيدگي مجدد نمايد. (ماده238 قانون مالياتهاي مستقيم)
ممیز کل یا رئیس امور مالياتي به موضوع رسيدگي و با توجه به اسناد و مدارک اعلام نظر می کند.
اداره امور مالیاتی علاوه بر رسیدگی به پروندهها، با ارائه خدمات حسابداری، مؤدیان را در تنظیم دفاتر و اسناد مالی یاری می کند تا اختلافات احتمالی کاهش یابد.
بدين ترتيب که يا مندرجات برگ تشخيص را قبول و یا رد می کند و رأی به تعديل درآمد می دهد و يا اينکه اسناد و مدارک ارائهشده را براي تعديل درآمد کافي ندانسته و برگ تشخيص را تائید میکند که در هر دو حالت، موارد مذکور در ظهر برگ تشخيص منعکس میگردد. درصورتیکه مؤدی نيز با نظرات اعلام شده موافق باشد مراتب را امضاء نموده و موضوع خاتمه می یابد.
علاوه بر این، اداره امور مالیاتی مجموعهای از خدمات مالی و مالیاتی از جمله راهنمایی مؤدیان، ارائه مشاوره قانونی و رسیدگی به اعتراضات را نیز در اختیار مؤدیان قرار می دهد، تا روند حل اختلاف شفاف و سریعتر انجام شود.
دوم – هیئت حل اختلاف بدوی
در صورتی که رئیس امور مالياتي يا مميز کل با مؤدی به توافق نرسند و همچنين در مواردي که برگ تشخيص بر اساس مقررات تبصرههای ماده (203) و ماده (208) قانون مالیاتها به مؤدی ابلاغ گردد.
(ابلاغ قانوني) پرونده مالياتي بهموجب ماده (244) قانون، جهت حلوفصل موضوع به هیئت حل اختلاف مالياتي بدوي ارجاع میگردد. متعاقب آن واحد مالياتي پس از تشريفات قانوني کتباً زمان تشکيل جلسه هیئت را به مؤدی ابلاغ مینماید.
سوم- هیئت حل اختلاف تجدیدنظر
این هیئت در مواردي که مأموران ماليات يا مؤدیان نسبت به آراء صادره از سوي هیئت حل اختلاف بدوي معترض باشند، میتوانند بر اساس ماده (247) قانون، ظرف بيست روز از ابلاغ رأی مذکور کتباً تقاضاي رسيدگي در هیئت حل اختلاف تجدیدنظر را نمايند.
چهارم – هیئت ماده 216
مرجع حل اختلاف مالياتي ديگري که بهموجب قانون مالیاتها، مؤدیان میتوانند جهت رفع اختلافات خويش به آن مراجعه نمايند هیئت موضوع ماده 216 است. طبق نص صريح اين ماده، هیئت مذکور فقط به شکايات ناشي از اقدامات اجرايي رسيدگي میکند.
بیشتر بخوانید: تفاوت ها و شباهت های مالیات عملکرد اشخاص حقیقی و حقوقی
پنجم – شوراي عالي مالياتی
برحسب ماده (251) قانون مالیاتهای مستقيم مؤدی يا اداره امور مالياتي میتوانند ظرف یک ماه از تاريخ ابلاغ رأی قطعي هیئت حل اختلاف مالياتي به استناد عدم رعايت قوانين و مقررات موضوعه يا نقص رسيدگي، با اعلام دلايل کافي به شوراي عالي مالياتي شکايت و نقض رأی و تجديد رسيدگي را درخواست نمايند.
رسيدگي در اين مرجع مالياتي بدين ترتيب است که بدون ورود به ماهيت امر، پرونده مذکور صرفاً ازلحاظ رعايت تشريفات و کامل بودن رسیدگیهای قانوني و مطابقت مورد با قوانين و مقررات موضوعه، مورد رسيدگي قرارگرفته و رأی مقتضي صادر میگردد.
ششم – هیئت ماده 251 مکرر
یکی از راه های رسیدگی به شکایات مالیاتی، رسیدگی در هیأت موضوع ماده 251 مکرر قانون مالیات های مستقیم است. مؤدی در این مرحله می تواند نسبت به ناعادلانه بودن مالیات با دلایل و اسناد کافی به این منبع قانونی مراجعه کند. بسیاری از مؤدیان مدارک خود را با کمک نرمافزار مالی سپیدار یا بررسی کارشناسی توسط حسابداران حرفهای آماده می کنند. وزير امور اقتصادي و دارايي میتواند پرونده امر را به هیئتی مرکب از سه نفر به انتخاب خود جهت رسيدگي ارجاع نمايد. رأی هیئت به اکثريت آراء قطعي و لازم الاجراء هست.
هفتم – ديوان عدالت اداری
ديوان عدالت اداري که زير نظر رئیس قوه قضائيه است، آخرين مرحله دادخواهي براي رفع اختلافات مالياتی محسوب میشود.
در این مرحله نهایی، ارائه مستندات دقیق، بهرهگیری از خدمات حسابرسی و متخصصان میتواند نقش تعیینکنندهای در نتیجه پرونده داشته باشد.
| ردیف | مرجع حل اختلاف مالیاتی | موضوع و نوع رسیدگی | شرایط و نکات کلیدی | مدت زمان/ضوابط قانونی |
|---|---|---|---|---|
| 1 | رئیس امور مالیاتی (ممیز کل) | رسیدگی مجدد به برگ تشخیص و اعتراض مؤدی | بررسی اسناد و مدارک مؤدی، امکان قبول یا رد برگ تشخیص | ظرف 30 روز از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص (ماده 238 قانون مالیاتهای مستقیم) |
| 2 | هیئت حل اختلاف بدوی | حل اختلاف در صورت عدم توافق با ممیز کل یا در موارد خاص | ابلاغ زمان تشکیل جلسه هیئت به مؤدی توسط واحد مالیاتی | مطابق ماده 244 قانون مالیاتها |
| 3 | هیئت حل اختلاف تجدیدنظر | رسیدگی به اعتراض نسبت به آراء هیئت بدوی | بررسی اعتراض مؤدی یا مأمور مالیاتی | ظرف 20 روز از ابلاغ رأی هیئت بدوی (ماده 247 قانون) |
| 4 | هیئت ماده 216 | رسیدگی به شکایات ناشی از اقدامات اجرایی | محدود به اقدامات اجرایی مالیاتی است | مطابق ماده 216 قانون مالیاتها |
| 5 | شورای عالی مالیاتی | بررسی شکایت از رأی قطعی هیئت حل اختلاف | رسیدگی به رعایت قوانین و مقررات و کامل بودن رسیدگی | ظرف 1 ماه از تاریخ ابلاغ رأی قطعی هیئت (ماده 251 قانون) |
| 6 | هیئت ماده 251 مکرر | رسیدگی به ناعادلانه بودن مالیات | هیئت مرکب از سه نفر به انتخاب وزیر امور اقتصادی و دارایی، رأی قطعی و لازم الاجرا | مطابق ماده 251 مکرر قانون مالیاتهای مستقیم |
| 7 | دیوان عدالت اداری | آخرین مرحله دادخواهی برای رفع اختلاف مالیاتی | رسیدگی به رأی یا تصمیم قطعی مراجع مالیاتی پیشین | سه ماه برای اشخاص داخل کشور و شش ماه برای افراد مقیم خارج از ایران |
تقديم دادخواست به ديوان عدالت اداري نسبت به رأی يا تصميم قطعي مراجعي از قبيل هیئت حل اختلاف مالياتي، شوراي عالي مالياتي، هیئت موضوع ماده (251) مکرر «قانون مالیاتهای مستقيم براي اشخاص داخل کشور سه ماه و براي افراد مقيم خارج از ايران شش ماه از تاريخ ابلاغ رأی يا تصميم قطعي مرجع مربوط است.
سوالات متداول
در صورت نارضایتی از برگ تشخیص مالیاتی، اولین مرجع برای رسیدگی به اعتراض چیست و چه مدت زمانی برای اقدام وجود دارد؟
اولین مرجع، رئیس امور مالیاتی یا ممیز کل است. مؤدی ظرف ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص می تواند کتباً درخواست رسیدگی مجدد کند (ماده 238 قانون مالیاتهای مستقیم). در این مرحله، رئیس امور مالیاتی پرونده را بررسی و با توجه به اسناد و مدارک ارائهشده، یا برگ تشخیص را اصلاح و یا تأیید می کند. در صورت موافقت مؤدی با نظر رئیس امور مالیاتی، موضوع خاتمه می یابد.
اگر رئیس امور مالیاتی با مؤدی به توافق نرسد، مرجع بعدی کدام است؟
در صورت عدم توافق، پرونده به هیئت حل اختلاف مالیاتی بدوی ارجاع می شود (ماده 244 قانون مالیاتها). مؤدی پس از دریافت ابلاغ قانونی، می تواند در جلسه هیئت حضور یابد و مستندات خود را ارائه کند. تصمیم این هیئت قابل اعتراض است و در صورت اعتراض، پرونده به هیئت تجدیدنظر ارجاع می شود.
هیئت ماده 216 و هیئت ماده 251 مکرر چه تفاوتی با هیئتهای دیگر دارند؟
هیئت ماده 216: فقط به شکایات ناشی از اقدامات اجرایی اداره امور مالیاتی رسیدگی میکند و به ماهیت مالیات یا میزان آن نمی پردازد.
هیئت ماده 251 مکرر: به بررسی اعتراضات ناعادلانه بودن مالیات می پردازد و پرونده توسط هیئتی سه نفره، منتخب وزیر امور اقتصادی و دارایی، بررسی می شود و رأی هیئت اکثریت لازم الاجرا دارد.
نقش شورای عالی مالیاتی چیست و آیا به ماهیت مالیات رسیدگی میکند؟
شورای عالی مالیاتی (ماده 251 قانون مالیاتهای مستقیم) مرجع رسیدگی بدون ورود به ماهیت پرونده است و صرفاً بررسی می کند که پرونده مطابق قوانین و تشریفات قانونی رسیدگی شده باشد. مؤدی یا اداره امور مالیاتی می توانند ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ رأی قطعی هیئت حل اختلاف به شورا شکایت کنند و درخواست تجدید رسیدگی نمایند.
آخرین مرجع برای حل اختلافات مالیاتی کجاست و چه توصیهای برای مؤدیان وجود دارد؟
آخرین مرجع، دیوان عدالت اداری است که زیر نظر رئیس قوه قضائیه عمل می کند. مؤدی برای موفقیت در این مرحله باید مستندات دقیق ارائه کند و استفاده از خدمات حسابرسی و مشاوران مالیاتی متخصص نقش تعیینکنندهای در نتیجه پرونده دارد.
نویسنده: احسان جعفریان | کارشناس ارشد در موسسه خدمات مالی و حسابداری پیشداد
تاریخ نگارش: 15 اسفند 1400
